Wilcze Parki

Wilcze Parki na świecie

Wilczy Park w Stanach Zjednoczonych

Formą utrzymania wilków w niewoli, są tworzone głównie w Ameryce Północnej (np. stan Montana) i w Europie Zachodniej (np. we Francji) "Wilcze Parki".
Pierwszy "Wilczy Park" w USA został założony w 1972 roku przez doktora Ericha Klinghamera i jego żonę. Z założenia miał on być jednostką niedochodową, służącą badaniom biologii i ekologii wilków oraz edukacji społeczeństwa. Utrzymywane tam wilki mają być postrzegane jako ambasadorowie swojego gatunku. Bada się tam biologię wilków w warunkach hodowlanych i w ten sposób poszerza zakres wiedzy o biologii i behawiorze wilków dziko żyjących. Wilki w "Wilczym Parku" maja przekonać ludzi do całego gatunku, pokazywać jego prawdziwy obraz , a nie taki jaki przekazywany jako od pokoleń w większości bajek, opowieści czy podań ludowych.
Wilcze Parki w Stanach Zjednoczonych wyspecjalizowały się w opiece i w pracy przede wszystkim z wilkiem, choć często obok niego występują tam także inne gatunki zwierząt dzikich np. kojoty, lisy. bizony itp.
Wilki w opisywanym ośrodku przebywają na dużych wybiegach, urządzonych tak aby dostarczać im dodatkowych bodźców. Warunki te mają jak najbardziej przypominać wilkom ich naturalne środowisko. Stwarzanie takich warunków daje dużą pewność , że zwierzęta będą odczuwać zarówno komfort psychiczny jak i fizyczny. Takie urządzenie wolier (dodatkowe konary, korzenie, wykopany staw itp.) stosuje się od wielu lat także w innych ośrodkach np. ogrodach zoologicznych na całym świecie, a także w Polsce. Wilcze zagrody otoczone są wysokim płotem, na obrzeżach którego umieszczone są specjalne wieże i punkty widokowe, z których naukowcy jak i zwiedzający mogą obserwować życie codzienne wilków. Prowadzenie obserwacji w takich zagrodach ekspozycyjnie zbliżonych do warunków naturalnych w oddaleniu od samych zwierząt, daje wyniki, których nie dałoby się zebrać w warunkach naturalnych. Właściwie tylko w warunkach niewoli można obserwować wilki praktycznie przez cały rok i to z niewielkiej odległości ponieważ wilk w lesie tak boi się człowieka, że jego zobaczenie, a tym bardziej prowadzenie obserwacji jest bardzo trudne.
Taka praca z wilkami, obserwacje i edukacja ludzi możliwa jest tylko dzięki odpowiedniemu wychowaniu wilków żyjących w "Wilczym Parku". Optymalnym czasem do odebrania szczeniąt od rodziców i rozpoczęcie wychowywania przez ludzi jest wiek pomiędzy 10 a 21 dniem życia. Odłączenie szczeniąt od matki w wieku późniejszym powoduje, że wilki są później bardzo płochliwe, a zdarza się że usiłują (podobnie jak nasze własne psy) dominować nad człowiekiem. Po odebraniu od wadery szczenięta wilka w pierwszym okresie swojego życia, przez cały czas przebywają z opiekunami. To ludzie przejmują role rodziców młodych wilczków np. karmią je butelką.
"Wilczy Park" w Battle Grodnd (USA ) rozpoczął swoją działalność w 1972 roku. Wychowywane były dwa wilczki (dwie wadery) od 5 dnia życia. Dobrze jest aby młode wilki były wychowywane w grupie z innymi osobnikami swojego gatunki. Zapewnia to ich odpowiedni rozwój zarówno psychiczny jak i socjalny. Wilki wychowywane przez ludzi traktują ich jak część swojej grupy, własnej watahy. Daje to możliwość obserwacji zwierząt, brania udziału w ich zachowaniach socjalnych.
Wilki mimo, że przyzwyczajone do obecności człowieka żyją swoim życiem: rodzą i wychowują młode i utrzymują więzi społeczne. Wilki oswojone (przyzwyczajone do kontaktów z ludźmi) zachowują swoje naturalne instynkty i odruchy.
Wzorcem do prowadzenia obserwacji zwierząt w "Wilczym Parku" w Montanie były badania Konrada Lorenza, etologa zajmującego się m.in. behawiorem gęsi czy kaczek. Wilki odebrane od rodziców przebywają do 6 miesiąca życia jedynie w towarzystwie człowieka, zachowują wilcze zachowania np. powitalne, ale są one wykonywane z ludźmi lub w stosunku do ludzi. Wychowywany bez towarzystwa innych przedstawicieli rodziny psowatych, wilk nie wie jak zachowywać się w stosunku do innych przedstawicieli swojego gatunku.

Inne wilcze parki na świecie

Obecnie w Ameryce Północnej jak i w Europie istnieje wiele osobników utrzymujących w swoich kolekcjach wilki różnych podgatunków. Wszystkie one mają wspólny cel: edukację społeczeństwa - przekazywanie prawdziwego wizerunku wilka i kształtowanie właściwego obrazu tego zwierzęcia w oczach człowieka oraz przekonywanie ludzi do tego gatunku i jego ważnej roli w ekosystemie.
Większość z tego typu ośrodków stwarza wyjątkową okazję do prowadzenia obserwacji przyrodniczych i badań naukowych nad rozwojem, reakcjami, życiem społecznym wilka, oraz niejednokrotnie gatunków współistniejących z nimi w środowisku oraz w terenie na którym umieszczony jest ośrodek. Wilki tam utrzymywane są z reguły zwierzętami całkowicie oswojonymi, wychowanymi od szczenięcia przez człowieka. Jeśli stworzy się im warunki i utworzy ugrupowanie umożliwiające ukształtowanie się watahy, wilki te żyją całkowicie swoim życiem, utrzymując więzi społeczne. Fascynujące możliwości badań i obserwacji poszerzone o motyw wychowawczy, edukacyjny a także kulturowy, wszystko to przemawia za tworzeniem i istnieniem tego typu ośrodków zarówno w Ameryce czy w Europie, w tym także w naszym kraju.
W Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie, gdzie liczebność wilków w warunkach naturalnych jest jeszcze znaczna, dawno już rozpoczęto akcję ratowania tych zwierząt od zagłady. Służą temu liczne publikacje, programy radiowe, telewizyjne czy specjalne programy edukacyjne. Typowo edukacyjno-naukowy charakter mają wspomniane już "Wilcze Parki". Oprócz opisywanego w poprzednim rozdziale najstarszego "Wilczego Parku" na świecie istniejącego już od ponad 30 lat w Battle Grodnud, w Stanach Zjednoczonych istnieją jeszcze podobne ośrodek tzw. "Wilcze Sanktuarium" w Ely stanie Montana, w Chugiak na Alasce czy w Walsenburg w Kolorado.
W Kanadzie prawdziwą atrakcją turystyczną stanowią wieczorne lub nocne wyprawy do znajdującego się w pobliżu Ontario Parku Narodowego Algonquin w którym żyją wilki. Pod opieką i w towarzystwie ludzi zajmujących się tymi zwierzętami, można wziąć udział w tzw. "nocnym wyciu wilków". Podczas tych wypraw można posłuchać jak wilki porozumiewają się, czy też odpowiadają na tzw. "prowokowany wycie" przyrodników.
W Europie Zachodniej utworzonych jest kilka "Wilczych Parków" lub ośrodków o podobnej roli. Wśród tych najbardziej znanych i najczęściej odwiedzanych są ośrodki: w Niemczech (Merzig), Wielkiej Brytanii (Beenham koło Reading), Francji (np. "Wilczy Park w Saint Luice w Mercantour), czy w Holandii.
Jednym z najbardziej znanych europejskich wilczych parków jest działający od prawie 20 lat w Niemczech ośrodek w mieście Merzig w Saarland, koło 50 km na północny-zachód od Saarbrucken. Istnieje tam "Wilczy Park" założony przez byłego komandosa Wernera Freunda. Park położony jest na terenie rezerwatu Kommerforst. Ten " Wilczy Park" wspierany jest przez miasto Merzig i Stowarzyszenie Wspierania Wilków. W 1993 roku w ośrodku przebywało 5 wilczych watach, w sumie były to 24 wilki. Wszystkie wilki wychowywał Werner Freund. Szczenięta niestety nie są przyzwyczajane do innych osób. Werner Freund chce aby "jego" wilki zostały jak najbardziej dzikie, naturalne w swoich zachowaniach, w konsekwencji nie mogą one zbytnio przyzwyczajać się do ludzi. Jednym człowiekiem który ma z nimi kontakt przez całe ich życie jest tylko on - Werner Freund. Człowiek ten, chcąc obserwować jak najbardziej naturalne zachowania wilków w ich obecności demonstruje niektóre ich zachowania (np. pozoruje zjadanie ich pożywienia, znakuje terytorium) przez co jest traktowany w stadzie nie tylko jak jedno ze zwierząt, a wręcz jako przywódca watahy wilków - basior alfa. Jako przywódca watahy dostarcza wilkom pożywienia. Rolnicy i myśliwi z okolic Merzig wspierają badacza wilków swoją pomocą. Kiedy zachoruje krowa, padnie na pastwisku owca lub zostanie przejechana sarna-zwierzę transportowane jest do "Wilczego Parku".
Każda z pięciu watach z omawianego "Wilczego Parku" w Merzig zamieszkuje osobną, ogrodzoną drucianą siatką zagrodę. Pierwsza wilcza zagroda która tam powstała miała powierzchnię ok. 1,2 ha, zagroda przejściowa, służąca do odchowywania wilczych szczeniąt to ok. 600 m2. W "Wilczym Parku" w Merzig utrzymywane są zarówno wilki europejskie, arktyczne jak i kanadyjskie. Daje to doskonałe możliwości zwiedzającym porównanie wyglądu, jak i zachowania wilków różnych podgatunków. Wilki utrzymywane w dużych leśnych zagrodach, zachowujące się w sposób jak najbardziej naturalny (po części przez sposób w jaki zostały wychowane), będą doskonale spełniać zarówno funkcję edukacyjną, poznawczą, jak i ekspozycyjną. Wilki te są one doskonałymi ambasadorami swojego gatunku wśród ludzi, którzy odwiedzają "Wilczy Park" w Merzig.
Najstarszym europejskim "Wilczym Parkiem", i największym pod względem ilości utrzymywanych w nim wilków jest francuski "Les loup de Gévaudan" położony w Saint Lucie w Mercantour. Gerard Menatory sprowadził z Polski już w 1961 roku swoje pierwsze wilki, które stanowiły zaczątek parku. Rok później powstał Park Zwierząt w Gévaudan, w którym oprócz wilków zamieszkało ok. 10 gatunków różnych zwierząt występujących na terenie Europy. W tym czasie w ośrodku przybyło 5 wilków, które utrzymywane były na powierzchni ok. 4 ha. W roku 1985 powstał właściwy "Wilczy Park", który zajmował się tylko wilkami. Od tego czasu ośrodek przyjmował z różnych stron Europy jak i świata zwierzęta dla których nie było miejsca, które były poszkodowane przez los i ludzi. Park organizował i organizuje różnego rodzaju przedsięwzięcia i projekty, mające na celu edukowanie i przekonywanie zwiedzających do wilka jako gatunku. W 1991 roku do parku przybyło kolejnych 80 (!) wilków z Mongolii, uratowanych przez Fundację Brigitte Bardot od śmierci. Fundacja zasponsorowała również nowy 25 ha wybieg dla tych zwierząt. W ten sposób już dwa lata później wilki z Mongolii trafiły na swój nowy wybieg. W 1995 roku "Wilczy Park" w Gévaudan posiadał 150 wilków i był odwiedzany przez około 120 tysięcy ludzi rocznie.
W Sainte Luice w Mercantour przebywają obecnie oprócz wspomnianych powyżej wilków mongolskich, także wilki Polski i z Kanady. Na terenie ośrodka przygotowane są punkty do obserwacji zwierząt, a w zabudowaniach zorganizowano muzeum którym zgromadzone są dokumenty próbujące wyjaśnić krążącą po okolicy legendę o bestii z Gévaudan, którą to jakoby miały być wilki atakujące w XVIII wieku ludzi na tym terenie.
W 1998 roku zmarł Gerard Menatory, założyciel tego parku, ale ośrodek i jego idea trwa, pokazując i przekonując ludzi do wilków.

Wilczy Park w Polsce

"Wilczy Park" w Stobnicy

W naszym kraju najpopularniejszą formą utrzymywania i eksponowania dzikich zwierząt są m.in. ogrody zoologiczne, a ponadto: zwierzyńce, tzw. rezerwaty pokazowe czy parki dzikich zwierząt. Coraz częściej na całym świecie tworzy się ośrodki skupiające się na pokazywaniu jednej, specyficznej grupy zwierząt (np. parki utrzymujące tylko zwierzęta afrykańskie - tzw. Parki Safari), a nawet jednego tylko gatunku zwierząt. Przykładem takiego ośrodka w Polsce może być "Wilczy Park" w Stacji Doświadczalnej Katedry Zoologii Akademii Rolniczej Poznań w Stobnicy.
W 1996 Roku w Stacji Doświadczalnej w Stobnicy narodził się pomysł stworzenia polskiego "Wilczego Parku", wzorowanego na podobnych ośrodkach działających na świecie (Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja, Anglia itp.). Każdy z nich działa na trochę innych zasadach, ale wszystkie dążą do jednego celu - do pokazania prawdziwego obrazu wilka.
Stacja Doświadczalna Katedry Zoologii poznańskiej Akademii Rolniczej w Stobnicy powstała w 1974 roku, w miejscu bardzo dogodnym do hodowli dzikich zwierząt. Położona na skraju Puszczy Noteckiej od samego początku miała służyć jako placówka zajmująca się restytucją i reintrodukcją wielu gatunków zwierząt, których populacje były lub są zagrożone wyginięciem. W latach 1974-2005 w Stacji w Stobnicy utrzymywane są m.in. takie gatunki zwierząt jak: głuszec, dropie, bobry, koniki polskie w typie tarpana leśnego, wspomniane powyżej wilki oraz wiele innych gatunków zwierząt przedstawicieli fauny Polski.
W 1996 roku do Stacji Doświadczalnej w Stobnicy trafił pierwszy wilk, wtedy też zaczęto zajmować się hodowlą tego gatunku. Ze względu na trudności obserwacji wilka na wolności, ośrodek taki daje możliwość bliskiego kontaktu z wilkiem i poznania jego zachowań. "Wilczy Park w Stobnicy to miejsce gdzie wykonuje się badania i obserwacje, głównie nad behawiorem wilka, a także jako miejsce prowadzenia szeroko rozumianej edukacji ekologicznej, poszerzonej o motyw wychowawczy i kulturowy. Ukształtowanie świadomości ekologicznej społeczeństwa w "Wilczym Parku jest podstawą zmiany dotychczasowego stosunku do wilków i gwarantem utrzymania jego prawnej ochrony w Polsce.
W polskim "Wilczym Parku" prowadzi się szeroki wachlarz badań nad behawiorem, ekologiom i etologią wilków. Badania prowadzone dotychczas dotyczyły: porównaniu zachowań wilków i psów, badaniom aktywności głosowej, zagadnieniom związanym z terytorializmen tych zwierząt, reakcją wilków na ludzi i ich zachowanie czy obserwacja niektórych wybranych zagadnień związanych z bogatym wachlarzem zachowań tych zwierząt. Takie badania w warunkach europejskich, możliwe są właściwie tylko w warunkach hodowlanych, ze względu na wrodzony lęk wilka przed człowiekiem, utrwalony przez wieki prześladowań i eksterminacji. Strach ten jest dużo mniejszy u wilków zamieszkujących np. Amerykę Północną, ale wilki tam żyjące należą do innego podgatunku mogą wykazywać pewne różnice w zachowaniu się. Wilki środkowoeuropejskie w "Wilczych Parkach" wychowywane są od pierwszych dni ich życia. Przejęcie przez ludzi roli matki nie później niż do czternastego dnia życia szczeniąt ma na celu pozytywne wpojenie człowieka wilkowi i socjalizowanie wilków z ludźmi. Takie wychowanie w znacznym stopniu zmniejsza lęk wilka przed człowiekiem, a w konsekwencji pozwala ludziom pracującym w tego typu ośrodkach na bezpośredni kontakt z podopiecznymi: ułatwia codzienne zabiegi (sprzątanie, karmienie itp.) zmniejsza stres i ułatwia wykonywanie zabiegów weterynaryjnych i pielęgnacyjnych przy tych drapieżnikach. Przede wszystkim jednak daje możliwość obserwacji naturalnych zachowań wilków, na ile jest to możliwe w warunkach hodowlanych. Zwierzęta po pierwszej chwili przywitania się z opiekunem - obserwatorem którego znają niejednokrotnie od urodzenia (takie powitanie jest zresztą ich naturalnym zachowaniem - podobnie wilk wita każdego członka wilczej rodziny wracającego do stada), wraca do swoich "zajęć" nie interesując się zbytnio człowiekiem.
"Wilczy Park w Stobnicy to także miejsce szeroko pojętej edukacji przyrodniczej prowadzonej głównie dla dzieci, młodzieży i studentów. Najmłodszym dzieciom pokazuje się zarówno wilka, opowiada o jego życiu na wolności w parku, jak i inne zwierzęta mieszkające w tym ośrodku czy także o innych leśnych zwierzętach żyjących w tym samym środowisku co wilk.
Młodzież szkolna odwiedza "Wilczy Park" często w ramach swoich zajęć z biologii, przyrody, czy spotkań kół zainteresowań. Takie osoby najbardziej interesuje biologia gatunku i jego znaczenie w ekosystemie, a także problemy związane z ochroną gatunkową zwierząt - nie tylko wilka.
Młodzież akademicka bardzo często odbywa w takim miejscu swoje zajęcia terenowe, obejmujące tematyką zagadnienia związane z ochroną przyrody czy też środowiska, ale także hodowlą i restytucją rzadkich i ginących gatunków rodzimej fauny. Zajęcia takie odbywają się zarówno zimą jak i w okresie wiosna- lato. Daje to pełen obraz zmian zachodzących zarówno w wilczym stadzie jaki i w jego środowisku naturalnym w zależności od pory roku. Wiele osób trafia do parku niejednokrotnie jako magistranci czy wolontariusze do pomocy przy pracy ze zwierzętami. Część ze studentów nie tylko zresztą z Polski, ale i np. z Francji czy Portugalii, odbywa w ośrodku swoje praktyki w ramach swoich studiów.
"Wilczym Parkiem" w Stobnicy interesuje się wiele osób prywatnych, a także prasa, telewizja, jak również twórcy filmowi. Takie odwiedziny mediów owocują wieloma artykułami i programami przedstawiającymi idee promowanie przez "Wilcze Parki", ale przede wszystkim prawdziwy obraz wilka jako gatunku w środowisku. Wśród filmów realizowanych w Stacji Doświadczalnej w Stobnicy powstały m.in. "O wilku mowa" Ryszarda Palczewskiego i Szymona Wdowiaka. Tu również kręcona była scena z wilkami do filmu "Ogniem i mieczem". Tego typu realizacje możliwe są przede wszystkim ze względu na warunki ich utrzymania oraz sposób wychowania dzięki któremu wilki nie boją się ludzi np. realizujących film, pozwalając się do siebie zbliżyć nawet na niewielką odległość.
Tysiące ludzi docierających rocznie do polskiego "Wilczego Parku", którzy przy bezpośrednim kontakcie z żywym wilkiem wyjeżdżają z poszerzoną wiedzą, i olbrzymią sympatią dla niego i głębokim przekonaniem o potrzebie jego ochrony, są chyba najlepszym wskaźnikiem potrzeby istnienia tego typu ośrodka w Stobnicy.
prof. dr hab. Andrzej Bereszyński