NAPRAWA ELEMENTÓW NOWOCZESNEGO NADWOZIA -0001.11.30

Do niedawna można było zaryzykować twierdzenie iż karoseria samochodu osobowego wykonana jest z blachy stalowej o różnej grubości. Prawdą byłoby również iż znaczna część produkowanych karoserii samochodowych w procesie produkcji poddawana jest obróbce galwanicznej zwiększającej jej odporność na korozję. Wymagania stale rozwijającego się rynku samochodowego spowodowały jednak, że na przestrzeni ostatnich lat producenci samochodów dążąc do zmniejszenia masy karoserii i bezpieczeństwa wprowadzili nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne. Jedną z głównych zmian jakie dokonały się w tym okresie jest wprowadzenie różnorodnych materiałów konstrukcyjnych czego wynikiem jest powstanie nadwozia hybrydowego. Niczym zaskakującym jest zastosowanie we współczesnej karoserii tradycyjnych elementów stalowych, aluminiowych oraz stopów stalowych z uszlachetniającymi domieszkami (np. magnez, bor).
Podczas naprawy elementów nowoczesnego nadwozia samochodowego wymaga nowego podejścia technologicznego jak oraz zastosowania nowoczesnej wiedzy i specjalistycznych urządzeń. Należy przede wszystkim pamiętać iż podczas procesu naprawy blacharskiej można napotkać różne rodzaje materiałów konstrukcyjnych, a co się z tym wiąże, zachodzi konieczność zmiany technologii naprawczej. W wyniku zastosowania różnych materiałów niektóre elementy podlegają naprawom blacharskim (w tradycyjnym rozumieniu), niektóre wymagają zastosowania nowoczesnej technologii (np. łączenia), natomiast pewne elementy podlegają wyłącznie wymianie. Wymianie podlegają zwykle profilowane elementy wykonane ze stali o podwyższonej wytrzymałości oraz stopów metali lekkich (np. aluminium) oraz bezwzględnie wszystkie elementy, których podstawowym zadaniem jest pochłanianie energii uderzenia. Bardzo poważnym błędem popełnianym podczas napraw blacharskich elementów wykonanych z blach o podwyższonej wytrzymałości jest obróbka poprzez ich podgrzewanie. W wyniku intensywnego podgrzewania blacha o podwyższonej wytrzymałości traci bezpowrotnie własności uzyskane w starannym procesie produkcji, a co za tym idzie zmienia na niekorzyść założone parametry wytrzymałościowe elementu. Dlatego też elementy takie mogą jedynie być poddawane procesowi prostowania na zimno, a ich łączenie można prowadzić jedynie poprzez lutowanie (tzw. lutospawanie) twarde niskotemperaturowe lub klejenie .

CO TO JEST LUTOSPAWANIE

Przez pojęcie lutospawania należy rozumieć proces lutowania twardego, które jest wykonywane podobnie do procesu topliwego spawania materiałów. Zasadniczą różnicą od spawanie jest fakt iż łączone elementy w wyniku działania temperatury nie podlegają nadtapianiu. Pośrednim elementem stosowanym jako spoiwo łączące są elektrody lub zamiennie lutowie w postaci mosiężnego oraz brązowego drutu. Technologia polegająca na niskotemperaturowym lutowaniu elementów powstała z myślą o łączeniu materiałów trudnospawalnych takich p. jak: brąz, stale wysokowęglowe, stale pokryte galwanicznie, żeliwo szare. Nie bez znaczenia jest fakt iż spoiny oraz ich okolice, które zostały wykonane technologią lutospawania mają znacznie mniejsze naprężenia i odkształcenia. W dziale SPAWALNICTWO znajdziecie Państwo urządzenia do lutospawania francuskiej firmy GYS. Są to: TRIMIG – z jednym uchwytem spawalniczym oraz DUOMIG – z dwoma uchwytami pozwalającymi zamiennie lutować lutem twardym z mosiądzu jak i łączyć elementy aluminiowe.

ZALETY LUTOSPAWANIA:
1.Znaczna odporność spoiny na korozję.
2.Zabezpieczenie spoiny oraz materiału rodzimego.
3.Zmniejszenie ubytków topnienia powłoki.
4.Niewielka ilość odprysków.

Dodatkową zaletą łączenia poprzez lutospawanie lub klejenie jest odporność na korozję. Współczesna naprawa blacharskie niewiele przypomina technologie stosowane przed wielu laty. Wzrosły również wymagania dotyczące wiedzy blacharskiej szczególnie dotyczącej znajomości budowy nowoczesnego nadwozia jak i niezbędnej znajomości nowoczesnych technologii naprawczych. Jakość naprawy blacharskiej ma przecież bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo bierne użytkowników samochodów. Nowoczesne technologie naprawcze stają się coraz bardziej dostępne dla nowoczesnych pragnących rozwijać się serwisów blacharskich. Przykładem mogą być nowoczesne „spotery” umożliwiające między innymi naprawę elementów karoserii wykonanych jako profile zamknięte bez konieczności pracochłonnego demontażu tapicerki jak i całych elementów ( p. drzwi) .
Kolejnym problemem związanym z naprawami nowoczesnych nadwozi samochodowych jest zgrzewanie elementów karoseryjnych wykonanych ze stali o podwyższonej wytrzymałości. Do zgrzewania tradycyjnych materiałów z których były wykonywane dotychczas elementy karoseryjne stosowane były inne parametry niż są wymagane do łączenia współcześnie stosowanych materiałów. Przykładowo do zgrzania dwóch blach o grubości około 1 mm każda wystarczyło zastosować prąd o wartości 5 kA, a dla blach o podwojonej grubości niewiele większy bo 6kA. Współczesna zgrzewarka musi umożliwiać uzyskanie w ciągu zaledwie ułamka sekundy prądu zgrzewania blisko 11 kA przy jednoczesnym docisku elektrod wynoszącym co najmniej 3 kN (0,3T). Aby prawidłowo były dobierane parametry zgrzewania konstruktorzy współczesnych urządzeń wyposażają je w mikroprocesorowe układy sterowania. Urządzenia wyposażone w takie układy sterujące pozwalają na automatyczne, a nawet dynamiczne dobieranie parametrów zgrzewania. Operator dokonuje jedynie wyboru trybu pracy p. „BLACHY O WYSOKIEJ WYTRZYMAŁOŚCI”, natomiast parametry dobierane SA automatycznie podczas pracy. Zwykle układy mikroprocesorowe sterujące nowoczesnymi zgrzewarkami spełniają następujące funkcje:

1.Sterowanie procesem zgrzewania.
2.Reguluje działanie układu chłodzenia.
3.Automatycznie identyfikuje podłączone oprzyrządowanie.

Współczesne zgrzewarki to przeważnie całe „centra naprawcze” umożliwiające wykonywanie większości czynności związanych z naprawą uszkodzonych elementów karoserii samochodowej. Posiadają zwykle oprzyrządowanie dodatkowe umożliwiające usuwanie wgnieceń mechanicznych, zgrzewania do karoserii podkładek, nakrętek śrub, uchwytów.

Uważny czytelnik tego artykuły niewątpliwie wyciągnie właściwe wnioski, które się nasuwają:

1.Nadeszła konieczność wymiany większości zgrzewarek stosowanych obecnie w warsztatach blacharskich.
2.Stosowanie tradycyjnego MIG/MAG już nie wystarczy i konieczne jest wyposażenie w tzw. lutospawarkę.

Istotną rzeczą jest również fakt i znacznie zmniejszyła się w Polsce ilość powypadkowych napraw blacharskich o szerokim zakresie. Coraz więcej warsztatów blacharskich to punkty usługowe trudniące się usuwaniem drobnych oraz niewielkich szkód blacharskich. Zachodzi wręcz konieczność posiadania w swoim wyposażeniu warsztatowym urządzeń oraz przyrządów do usuwania wgnieceń karoseryjnych oraz podobnych uszkodzeń .

Bogusław Raatz
Koniec części pierwszej.