Komputerowe techniki doboru koloru. 2008.03.10

Komputerowe techniki doboru koloru
W artykule prezentuje przykład komputerowego systemu doboru koloru, stanowiącego alternatywę dla stosowanych powszechnie dokumentacji albumowych. Mimo i koszt tego typu zestawu jest ciągle wysoki pozwala o na skrócenie łącznego czasu naprawy i zmniejszenie zużycia materiałowego. Nie ma już chyba dziś dziedziny, w której nie zauważylibyśmy obecności komputerów. Taką enklawą nie pozostają również warsztaty lakiernicze. Chęć osiągnięcia jak najwyższej rentowności warsztatu, skłania ich właścicieli do inwestowania w nowoczesne urządzenia i narzędzia. Skrócenie coraz bardziej drogiego czasu poświęconego na dokonanie naprawy, staje się również u nas jednym z kluczowych zagadnień. Wielu z właścicieli warsztatów przyzna, że procedura doboru koloru i przygotowania lakieru (emalii) jest jedną z istotnych składowych łącznego czasu naprawy. Widoczną redukcję czasu potrzebnego na dobranie koloru można uzyskaćc przez zastosowanie rozbudowanego systemu komputerowego połączonego z wagą i spektrofotometrycznym czujnikiem kolorów. Mając na uwadze, żewraz z wprowadzaniem przyjaźniejszych środowisku wyrobów wodorzcieńczalnych równolegle popularyzowane są również komputerowe techniki doboru koloru poniżej opisano poszczególne składowe takich systemów.
Bazy danych na CD zamiast mikrofilmów.
Stworzenie i aktualizacjia zaawansowanej dokumentacji kolorystycznej pojazdów samochodowych, jest poważnym przedsięwzięciem, na które stać wyłącznie wielkich producentów lakierów samochodowych. Jedną z istotnych składowych tych wydatków jest koszt drukowania aktualizacji receptur na mikrofilmach. Temat ten wzbudził kilka lat temu zainteresowanie programistów komputerowych baz danych. Koszt dostarczania kolejnych wersji receptur na dyskietkach czy płycie CD okazuje się być bowiem dziś porównywalny z drukiem mikrofilmów. W niedalekiej przyszłości tanie się on znacznie mniejszy. Jako rezultat pracy programistów otrzymaliśmy program komputerowy spełniający z dużą nawiązką funkcję mikrofilmów.
Co mieści się w tej "nawiązce"?
Program taki pozwala na przeliczenie wybranej przez nas receptury na żądaną ilość lakieru, mniejszą lub większą od tej, która zapisana jest na mikrofilmie. Jeśli nie wiemy dokładnie jaki jest kod koloru naprawianego auta to możemy wydrukować wszystkie kody spełniające wybrane przez nas kryterium. Na przykład: wszystkie niebieskie Fiaty od roku produkcji 1980 do dziś i z nich wybrać poszukiwany kolor. Baza danycch może być uzupełniona o nasze własne receptury wpisywane do niezależnego banku danych. Program poda nam jaką grupę cenową mamy użyć do zafakturowania zmieszanego lakieru. Coraz częściej dostawcy lakierów podają osobne ceny na poszczególne kolory podstawowe tworząc z nich tak zwane grupy cenowe. Czas wyszukania receptury jest znacznie krótszy.
Waga i komputer.
Następny krok w rozwoju to połączenie komputerowej bazy receptur z wagą. Obecnie odbywa się to z wykorzystaniem techniki światłowodowej. Waga może być oddalona od komputera na odległość 50 metrów. Dzięki temu jako komputera obsługującego można użyć maszyny znajdującej się w miejscu wypisywania faktur czy w kasie. Wszystkie czynności obsługi programu zainstalowanego na PC można wykonać posługując się wagą umieszczoną przy mieszalniku lakierów. Po wyszukaniu odpowiedniej receptury w bazie danych i podaniu żądanej ilości do zmieszania wlewa się odpowiednie, wskazane przez wyświetlacz wagi, ilości poszczególnych kolorów na zasadzie "do zera". Nie ma więc potrzeby pamiętania ile do też danego koloru należy wlać. Gdyby nieopatrznie podczas dozowania kolejnego koloru przekroczono wymaganą recepturę jego ilość, program automatycznie fakt ten sygnalizuje dając użytkownikowi do wyboru dwie możliwości. Pierwsza to akceptacja śwadomego przekroczenia np. w celu poprawienia receptury i wpisania jej jako nowej lub zmodyfikowanej. Druga to automatyczna korekta (przeliczenie ilości) pozostałych kolorów dla osiągnięcia właściwego rezultatu. W programie uwzględniono również konieczność zmiany puszki na większą, w przypadku przelania jednego z dominujących w recepturze kolorów. W przypadku gdy podczas wlewania kolejnych kolorów okaże się, że zabraknie nam jednego z nich, można zmieszaną już zawartość zapamiętać w banku receptur własnych nadając jej dowolną nazwę. Zakończenia sporządzania koloru można dokonać po uzupełnieniu brakującego składnika. Każdy gram ważonego produktu lakierniczego jest rejestrowany przez program. Można więc zanalizować po pewnym okresie zużycie poszczególnych kolorów, w ramach danej rodziny produktów. Pozwala to na prowadzenie lepszej gospodarki magazynowej, a co za tym idzie, redukcję zamrożonych w lakierze pieniędzy. Oprogramowanie takie wspiera również doświadczonego lakiernika podczas dobarwiania niezbyt dobrze pasującego koloru. Rezultat dobarwiania zapisany może być w banku receptur własnych. Szacuje się, że wprowadzenie systemu: waga + komputer daje oszczędności rzędu 10% ponoszonych na naprawę kosztów.
Spektrfotometryczny czujnik koloru
Kolejny element, zamykający cały pakiet urządzeń dobierających kolor stanowi spektrofotometryczny czujnik koloru. Jest to aparat, który umożliwia pomiar koloru na naprawianym pojeździe. Podczas wykonywania pomiaru, analizie poddawane są wiązki światła odbitego od powierzchni lakieru, stanowiące rezultat oddziaływania na tę powierzchnię, trzech impulsowych strumieni światła, o ściśle określonym natężeniu, kierunku i barwie. Rezultat pomiaru można przedstawić w postaci zbioru trzech krzywych odbicia utworzonych z kolorów podstawowych czyli: czerwonego, zielonego i niebieskiego. Wielokierunkowa analiza światła umożliwia również pomiar kolorów metalicznych, posiadających przecież specyficzne cechy. Specjalny program obsługujący czujnik zawiera bank 40 tysięcy krzywych odbicia opracowanych na bazie pomiarów kolorów dostarczonych przez producentów pojazdów. Każdy z tych kolorów standardowych ma przyporządkowaną swoją recepturę. Pomiar przeznaczonego do naprawy pojazdu w postaci krzywych odbicia porównywany jest z krzywymi odbicia znajdującymi się w banku danych. Program wybiera trzy najbardziej podobne krzywe.Użytkownik otrzymuje wówczas informację, że poszukiwany kolor można osiągnąć wychodząc z następujących trzech receptur. Dodatkowo podawana jest ocena dopasowania każdej z nich. Po wybraniu jednej z tych receptur przez użytkownika program dokonuje automatycznie korekty wybranej receptury, dopasowując ją do dokonanego pomiaru. Operację tą można nazwać automatycznym dobarwianiem. Użytkownik systemu może użyć wagi sprzężonej z komputerem i czujnikiem dla zmieszania potrzebnej ilości lakieru. Wymaga się przed przystąpieniem do właściwego lakierowania dokonania natrysku próbnego. W przypadku trudnych kolorów może się zdarzyć, że porównanie koloru na natrysku próbnym i koloru na naprawianym pojeździe daje niezadowalajacy rezulatat. Wówczas należy dokonać pomiaru spektrofotometrycznego koloru na natrysku próbnym. Program podaje wówczas jakich ilości poszczególnych kolorów mieszania należy dodać, dla uzyskania lepszego rezultatu. Z praktyki wiadomo, że dobranie właściwego koloru osiąga się po jednym lub maksymalnie dwóch natryskach próbnych. W przypadku kolorów niemetalicznych istnieje możliwość automatycznego opracowania receptury nowego koloru nie występującego w banku danych. Jest to przydatne w przypadku nowo wprowadzanych kolorów. Szacuje się, że zdolność czujnika do rozpracowania kolorów niemetalicznych przekracza 95%. W odniesieniu do kolorów metalicznych dwuwarstwowych zdolność ta wynosi około 85-90%. Trwają intensywne prace nad wdrożeniem oprogramowania umożliwiającego pomiary powłok trójwarstwowych. Tak nowoczesna technologia zaprzęgnięta do pracy w warsztacie lakierniczym ma swoją, nie ukrywajmy wysoką cenę. Mimo to jej zalety doceniło już kilku użytkowników także w naszym kraju. Z pewnością, ze względu na ewidentne ograniczenia zużycia lakierów sięgające rzędu 20%, systemy takie staną się w najbliższej przyszłości obiektem zainteresowania wielu profesjonalnych warsztatów lakierniczych.
Krzysztof Podhorodecki
Opracowano na podstawie materiałow Konferencji Lakiernictwo Samochodowe w Polsce.